Um íslenskukennslu

Nú liggja í meltingarvegi „kennaraháskólans“ kennarar af fyrstu kynslóð nýrra og endurbættra kennara – sem hafa fimm ára nám að baki sér þegar þeir hefja störf. Eða þeir eiga að gera það. Orðið á kennarastofunni er að vandræðalega stór hluti þeirra sem lokið hafa þrem árum hyggist klára síðustu tvö árin í einhverju allt öðru – og ljúka meistaranámi (sem er skilyrði kennsluréttinda hér eftir) í einhverju ánægjulegra eða praktískara en þeir hafa nú eytt þremur árum í.

Það er svosem ekki undarlegt að við þessar aðstæður komi fram fagstéttir sem vilja nýta rýmið sem tvö auka ár gefa til að skara eld að sinni köku. Nú vilja til dæmis íslenskumenn að kennurum sé kennd meiri íslenska.

Ef ég væri valdameiri en ég er þá myndi ég gerbreyta kennaranáminu og taka upp a.m.k. heilt skólaár þar sem kennaranemar starfa við kennslu með stuðningi. Þeir fengju það sáralítið launað – og í staðinn fengju skólar sem taka á móti þeim að senda sitt fólk í endurmenntun og teymisvinnu inni í háskólanum. Fólkið með reynsluna færi eina og eina viku inn í háskólann og aflaði sér þekkingar á því sem þar er nýtt og skilaði þangað inn því sem er að gerast úti í skólunum. Og skólinn gæti hæglega sleppt mönnum til verkanna vegna þess að eyðan sem þeir skilja eftir sig yrði ríflega mönnuð með kennaranemum.

En ég er ekki valdameiri en svo að ég verð að láta nægja að básúna þetta hér. Og ég er allt of ungur og frjór og lífsglaður og hégómlítill til að dúndra mér í doktorsnám til þess eins að enda sem kennari í háskólanum. Það eru ömurleg örlög.

En að því sögðu þá held ég að það megi vissulega bæta íslenskukennslu. En mikið óskaplega vildi ég að íslenskir kennarar hefðu hugrekki til að rífa greinina upp úr þeim hjólförum að verða einna helst þeim að gagni sem vilja geta stafsett sæmilega rétt það sem þeir hafa eftir öðrum. Því hin stóra meinsemd íslenskukennslunnar er að það skortir upp á að gera nemendur færa um að skilja, skapa og tjá. Allt annað er hjóm.

Eina leiðin til að viðhalda tungumáli er stanslaus sköpun. Málið þarf að spretta upp úr sverðinum hvar sem litið er – og ákveðin órækt er ekki aðeins æskileg, heldur bráðnauðsynleg. Tungumál varðveitast ekki öðruvísi en með sífelldri lifun. Afskorin blóm sölna fyrr eða seinna.

Það er freistandi að enda þetta á tilvitnun í virðulega suðurþingeyska móðurmálskennara sem gátu varla á heilum sér tekið þegar kommúnistarnir í Reykjavík fóru að dæla úrkynjuðu skrípamálfari inn á íslensk heimili undir yfirskyni fagurbókmennta. Og ég ætla að láta eftir freistingunni.

Þeir skrifuðu að sjálfsögðu bréf til að kvarta en uppskáru ekkert nema skæting frá ungum þýðanda sem annaðhvort kunni ekki eða vildi ekki tala íslensku alminlega og eins og reglugerðir kváðu á um. Þeir skrifuðu því annað bréf og sögðu þar um ódáminn:

Framkoma hans í andsvörum í Tímariti Máls og menningar, – þar sem hann ræðst eins og dóni að kennurum, og viðurkennir í engu ávirðingar sínar – bendir til þess að honum sé annaðhvort ekki annt um móðurmál sitt, eða hann sé haldinn rithöfundarhroka, sem starblindi hann í sjálfs sín sökum.

Hvort heldur sem er, sýnir, að hann er viðsjárverður maður í íslenzkum bókmenntum.

Bölvað gerpið.

Og svo kunni hann ekki að skammast sín. Lét sér nægja að segja að enginn verði rithöfundur fyrr en hann sé vaxinn út úr þeirri hugmynd að til séu orðskrípi.

Og undir slíku gat virðulegt Kennarafélag S.–Þing. ekki setið. Það var enda ljóst að ef fleiri tækju upp þennan „orðskrípa- og sóðarithátt [...] væri okkar göfugu tungu geigvæn hætta búin.“

Svo fékk bara drulludelinn Nóbelinn.

Hve margir HKL ætli hafi verið kæfðir í fæðingu af íslenskukennurum þessa lands?

Svona á skóli að virka

Þann 1. maí síðastliðinn skrifaði ég (að mínu mati nokkuð gáfulega) grein hérna á Maurildin um gallana á samkeppnisþjóðfélaginu. Í lok textans strengdi ég heit: að ganga í lið með samkennurum mínum og reyna að gera vötnin umhverfis skólann okkar að kennslusvæði með því að taka báta í notkun.

Stundum er skólinn minn, Norðlingaskóli, besti skóli í heimi. Ég byrjaði á að tala við íþrótta- og útilífskennara og hann greip hugmyndina á lofti. Áður en ég vissi af var kominn nokkra manna kjarni sem vildi gjarnan gera þetta að veruleika. Auk þess tók skólinn í haust við frístundastarfinu og þar vann náungi sem var tengdur við Siglunes og ÍTR sem svo sannarlega vildi hjálpa okkur að gefa verkefninu vængi. Smátt og smátt fann maður hvernig hin mikla þekking og reynsla sem býr í borgarkefinu dróst saman í einn punkt og um daginn pöntuðum við flutningabíl og fengum báta lánaða til að kanna aðstæður. Allir starfsmenn skólans voru velkomnir með og nokkrir unglingar sem voru á leið heim eftir skóladaginn sáu hvað við vorum að gera og fengu að bætast í hópinn. Allt gerðist þetta áreynslu- og átakslaust. Það er einhvernveginn eðlilegasti hlutur í heimi að þeir sem svipað eru þenkjandi takist í hendur og láti hlutina gerast.

Og í rigningarsudda bárum við bátana niður að ánni við skólann og rérum niður í Elliðavatn.  Allsstaðar vorum við að leita að kennsluhugmyndum. Þegar við komum til baka höfðum við fengið ótal hugmyndir fyrir öll aldursstig. Allt frá öryggiskennslu fyrir yngstu börnin upp í kanóaferð út í eyju þar sem gist er yfir nótt og sagðar draugasögur.

Við klárum að skipuleggja þetta á þessari önn og vonandi verður vatnakennsla orðinn fastur þáttur í skólastarfinu strax á þeirri næstu.

Allt vegna þess að kerfið virkar sem heild og blæs vindi í segl þeirra sem sýna frumkvæði. Hvatinn kemur innanfrá.

Ef þetta tekst vel og siglingakennsla verður virkur þáttur í starfinu kemur ekki annað til grein af okkar hálfu en að galopna faðminn fyrir þeim skólum sem vilja koma og vera með. Við munum hafa þekkingu og kennsluefni aðgengilegt og ókeypis. Kennarar sem vilja brjótast út úr kennslubókinni og vera með þurfa ekki annað en að setja sig í samband við okkur.

Við erum öll í sama liði.


Þannig á skóli að virka.

Það sem við kennarar viljum ekki að þið vitið

Opinber skólastefna á Íslandi er sökkvandi skip. Menn eru hættir að dásama hana á tyllidögum. Meira að segja á Titanic struku menn fiðlustrengina þar til þeir urðu blautir á tánum. Á íslenska skólastefnuskipinu er þögn. Vandræðaleg þögn.

Það eru nokkrir mánuðir síðan ég fékk af því flugufregnir að ný, risastór rannsókn á starfsháttum í grunnskólum sýndi miður glæsilega niðurstöðu þegar kæmi að framkvæmd skólastefnunnar. Raunar væru niðurstöðurnar eiginlega ekkert annað en ömurlegar.

Um síðustu helgi, þar sem fyrstu niðurstöður voru kynntar var minn versti grunur staðfestur. Og þótt þetta væru bara fyrstu niðurstöður og enn eigi eftir að rannsaka miklu meira og rýna betur í bakgrunnsupplýsingar og breytur þá blasti við okkur öllum sem mættum á ráðstefnuna hinn ægilegi sannleikur.

Íslenskir kennarar eru búnir að gefast upp á hinni opinberu skólastefnu og hafa ekki lengur áhuga á að framfylgja henni.

Hin opinbera skólastefna felst í því að hvert barn, óháð því hvar það situr á hinum og þessum  normalkúrfum, eigi rétt á því að fá nám við hæfi og tilheyra samfélagi með öðrum börnum á svipuðu reki. Það sé með öðrum orðum liðin tíð að stærsti sameiginlegi nefnarinn ráði för í skólakerfinu, allt sé miðað við hann. Og að frávikum sé raðaða saman eftir sérkennum í lokuðum hólfum.

Skóli án aðgreiningar er ekki ný hugmynd. Henni er stefnt gegn þeirri hómópatísku gervivísindahugmynd að líkt lækni líkt. Þeirri hugsunarvillu að best sé að flokka fólk eftir sameiginlegum, yfirborðskenndum eiginleikum. Hún felst í þeirri hugsjón að samfélagið skuli tilheyra okkur öllum – þótt við séum ólík.

Í stuttu máli virðist opinbera skólastefnan Skóli án aðgreiningar aðeins hafa skilað vélrænu afgreiðslukerfi fyrir börn, og sérkerfi fyrir þau sem valda kerfisvanda. Ráðist var að „rót“ vanda þeirra barna sem ekki náðu viðunandi árangri eða ekki voru til friðs með greiningar- og gátlistum. Sem gjarnan voru fullir af spurningum eins og þeirri hvort barnið ætti erfitt með að bíða eftir að röðin kæmi að því eða hvort það ætti erfitt með að sitja kyrrt.

Öll þau ár sem ég hef starfað sem kennari man ég aldrei eftir því að hafa fengið gátlista um þá kennsluhætti sem barninu var boðið upp á. Ég var aldrei spurður hvort gerð væri meiri eða minni krafa um kyrrsetur og þagnir. Aldrei var athugað hvort vinnuaðferðir væru hugsanlega einhæfar eða skólaumhverfið heftandi.

Og foreldrarnir sem dauðskömmuðust sín fyrir að hafa eignast „erfitt“ barn þorðu sjaldnast að efast um starfsaðferðir skólans eða spyrja um frammistöðu kennarans af ótta við að slík leiðindi væru talin til marks um arfgengan kvilla – sem nú gengi aftur í barninu.

Barnið fékk því lyf. Kennarinn fékk skýrslu. Skýrslan endaði á nokkrum hugmyndum um hvernig hægt væri að sinna „svona“ börnum. En svo hélt lífið áfram.

Ég kenndi einu sinni dreng sem var á slíkum lyfjum. Einu sinni þegar skólabróðir hans var að gista hjá honum sá hann hvar drengurinn þóttist kyngja töflunni en hrækti henni svo út úr sér. Sá sem varð vitni að þessu spurði hissa hvað hinn væri eiginlega að gera. Sá svaraði að hann væri að fara í hlaup í íþróttum og hann hlypi hægar þegar hann tæki lyfin. Sami drengur, komst ég síðar að, stundaði það að „taka sig af lyfjunum“ með þessum hætti þegar til stóð að fara í gönguferðir eða hjólatúra þar sem hann þurfti á allri sinni orku að halda.

Að hugsa sér. Þá daga sem skólinn veitti honum útrás fyrir hreyfiþörfina þurfti hann ekki lyf. Þvert á móti þvældust þau fyrir.

Hvað fyndist okkur um það ef góðu, bókelsku börnin sem alltaf standa sig vel væru sett á amfetamínskyld lyf vegna þess að þau eru svoddan gufur í leikfimi. Og leikfimikennarar og menntakerfið væri búið að fá sig fullsatt af því að það tæki barnið 3 mínútur að hlaupa 400 metrana.

Við myndum ekki einu sinni hugleiða slíkar lausnir. Vitandi það að það hvort barn fer 400 metra leið á 1 mínútu eða 3 er ekki grundvallaratriði í farsæld þess og framtíðarlífi.

KF NÖRD á góðri stundu

Það sem við sum höfum ekki áttað okkur á er að hið sama gildir líka um annað nám. Það skiptir ekki máli hvort barn er eitt ár eða þrjú að læra grunnatriði algebru.

Nema...

...við höfum hannað skólakerfi sem treystir á það að allir læri það sama á sama tíma. Þá fara hægfarabörnin að þvælast fyrir og þeim hraðskreiðu fer að leiðast.

Og...

...ein niðurstaða rannsóknar á skólastarfi bendir til þess að meirihluti allra barna á Íslandi sé enn undir lítt sveigjanlegu framkvæmdavaldi kennarans. Og að oftar en ekki mætir nemandinn í skólann til að láta mata sig í þrjátíu manna hópi þar sem einn kennari stendur í stafni og kennir öllum það sama á sama tíma – eða réttir börnum bækur og lætur þau kenna sér sjálf. Og öll fá þau meira og minna sömu bókina sem á að vera á sömu blaðsíðu.

Þið fyrirgefið, en þetta er svolítið eins og að vera enn að hlaupa með sendibréf á milli bæja í stórri sveit þótt það sé kominn sími.

Tæknin hefur fyrir löngu gert okkur kleift að einstaklingsmiða nám.

En jafnvel þar sem tæknin er ekki til staðar eru margar leiðir til að einstaklingsmiða nám.  Það eru margar leiðir til að búa til skóla án aðgreiningar.

Það eina sem ekki er hægt að gera er að ætla öllum að vera svotil eins. Það gengur ekki, hefur ekki gengið og mun ekki ganga.

Menn láta stundum eins og það sé eitthvað nýtilkomið að til séu „fráviksbörn“ og að í gamla daga hafi flest fólk getað svipaða hluti. Það sé bara tómt eftirlæti að ætla að breyta kerfinu til að rúma börn sem þurfi fyrst og fremst að læra að haga sér.

Þegar háskólar voru opnaðir konum fylgdi því undarleg aukaverkun. Í framhaldinu fæddust sífellt fleiri börn sem urðu einhverf. Á tímabili röktu menn þessa aukningu til bólusetninga. En raunin mun vera sú að ástæðan var eiginlega fyrst og fremst sú að afburðagreindir karlar voru farnir að ná sér í konur og eignast börn. Þessir sömu karlar höfðu öldum saman verið í hálfgerðum karlabúrum inni í háskólunum þar sem fáar konur sýndu þeim áhuga og þeirra eina kynferðislega dægradvöl var að fróa sér eða hommast. En hommar hafa lengi riðið röftum í háskólakerfinu – enda bendir ekkert til annars en að gáfað fólk hafi kynhvöt eins og annað fólk – þótt leiðir til útrásar (og þar með fjölgunar) hafi ekki alltaf staðið galopnar.

En sumsé. Gáfuðu konurnar fengu loks að fara í skóla til gáfuðu karlanna og þau eignuðust saman einhverf börn. Aukning einhverfu stafar að einhverju leyti af því að menntafólk er farið að fjölga sér (þetta sama fólk var líklegra til að láta bólusetja börnin sín og þaðan mun misskilningurinn um tengsl bóluefna og einhverfu hafa sprottið).

Þessi tengsl milli afburðagreindar og einhverfu hafa varpað upp áhugaverðum spurningum á borð við þær hvort mælikvarði á greind hafi verið of þröngt strikaður. Hvort það sem álitið hafi verið yfirburðir hafi aðeins verið það á mjög þröngu og afmörkuðu sviði en jafnframt verið einkenni sérvisku eða jafnvel meingallaðrar persónugerðar. Að það sem talið var kostur – reyndist vera galli þegar kerfinu var breytt.

Hefðu menn haldið sig við skrifleg próf og rökfærsluritgerðir hefði aldrei reynt á gallann. Hefðu konur áfram verið kúgaðar og haldið skipulega frá námi kynni gallinn heldur aldrei að hafa uppgötvast. En það var aðeins innan þessa verndaða og ómanneskjulega umhverfis háskólalífsins sem gallinn var ósýnilegur.

Og mig grunar ansi sterklega að mörg af þeim börnum sem á Íslandi teljast „gölluð“ séu á sama hátt aðeins gölluð þegar þau eru skoðuð innan þess þrönga ramma sem skólasamfélagið setur þeim. Að þótt gallinn sé berlega ljós þegar börnin megna ekki að sitja kyrr og snúa að töflunni tímunum saman eða þegja þá sé mun auðveldara að breyta kerfinu en börnunum.

Því á sama hátt og konur áttu fullt erindi í háskóla – þá eiga öll börn (að mínu mati) erindi í grunnskóla.

Og þau eiga erindi í venjulegan grunnskóla. Ekki einhvern sérhannaðan til að aðstoða „erfið börn.“

Það á síðan að vera verkefni starfsfólksins í skólanum að sjá til þess að skólinn geri sitt besta til að laga sig að hverju barni. Það getur verið strembið verk. En það er hægt. Þó ekki án þess að hugsað sé út fyrir þann kassa sem skólaborðið er og kennslustofan.

Og starfsfólkið í skólunum þarf að standa í öndvegi í baráttu fyrir þessi börn og krefjast þess að þannig sé búið að þeim að þau þrífist innan skólans eins og önnur börn. Og starfsfólkinu þarf að þykja vænt um þau eins og önnur börn og finnast mikilvægt að skólinn sinni þeim og þau fái að vera þátttakendur í skólasamfélaginu.

En þannig er það ekki.

Áralöng vanræksla á þessu verkefni hefur orðið til þess að kennararnir hafa misst trúna. Þeir eru við það að gefast upp. Og það sem verst er, þeim finnst ekki einu sinni mikilvægt að reyna. Það er bara vesen. Þetta er ekki til neins.

Helmingur kennara er áhugalaus eða á móti því að skólinn sé opinn öllum börnum. 

Þessi helmingur sem búinn er að gefast upp vill börnunum áreiðanlega ekkert illt. Hann telur einfaldlega ekki mikilvægt að framfylgja opinberri skólastefnu.

Og þegar annar hver kennari telur verkefnið ekki mikilvægt þá er hreinlega útilokað að það takist.

Við kennarar erum oft furðu hörundsárir. Það má ekki tala illa um okkur. Við verðum alveg brjáluð. Við teljum okkur gera fjandakornið nóg fyrir þessi lélegu laun.

En við þurfum að horfast í augu við það að þetta er ekki boðlegt. Það er ömurlegt að fagstétt skuli ekki hafa meiri metnað eða hugmyndafræðilega sýn en svo að það sé bara ókei að finnast það ekki mikilvægt að barn fái að fara í skólann sinn.

Þetta er skandall. Stór skandall. Og kennarar geta ekki vísað á aðra og kennt þeim um þessa niðurstöðu. 

Það er örugglega rétt að kennarinn treysti sér illa til að framfylgja stefnunni við þær aðstæður sem skapaðar eru. Það er örugglega líka rétt að einstakir kennarar upplifa sig vanmáttuga gegn slælegri alhliða framkvæmd hugmyndafræðinnar. 

Hvað ef helmingur lækna lýsti því yfir að það væri ekki mikilvægt að fólk fengi læknishjálp í heimabyggð? Myndi fólk áfellast Heilbrigðisráðherrann eða Fjárlaganefnd? Nei. Við myndum móðgast og tala um vanhæfa og áhugalausa lækna. 

En af hverju erum við ekki að tala um þetta? Af hverju erum við kennarar ekki að segja eitthvað? Gera eitthvað? Skoða hverju megi breyta?

Hversu lengi ætlum við að totta dúsur sem innihalda ekkert nema hálftuggnar afsakanir og hálfvelgjur? 

Það er kreppa í skólakerfinu og hún snýst ekki bara um peninga. Og hún verður ekki bara leyst með peningum.

Það sem fyrst og fremst kreppir er kerfi sem viðheldur vanda í stað þess að leysa hann.

Er upplýsingatækni leiðin út úr ógöngunum?

Í síðasta pistli benti ég á að helmingur kennara hefur trú eða áhuga á menntastefnu landsins. Þeirri að skólinn skuli standa öllum börnum opinn.

Það kemur fyrst og fremst til af því að innleiðing hugarfars- og starfsháttabreytinga hefur verið ömurleg. Hafa þar allir staðið í vegi hver fyrir öðrum.

Raunin er sú að við erum enn að stærstu leyti að reka menntakerfi 19. aldarinnar. Stórir hópar af börnum sitja í litlum rýmum og snúa allir í átt að töflu – og einn kennari reynir að kenna þeim mola úr þekkingarforða mannkyns.

Einu sinni þegar ég tók við bekk þá gaf ég vinnuálag frjálst í sex vikur. Allir nemendur höfðu aðgang að sömu verkefnunum og réðu hvort þeir unnu þau og hve mörg. Í upphafi tóku allir stórt próf úr öllu efninu og hið sama gerðist að sex vikum liðnum. Hér má sjá tengsl ástundunar og árangurs.

Af þessu má glögglega sjá ákveðna tilhneigingu í þá átt að vinnusemi hefur áhrif á árangur. Það mótar fyrir línu horn í horn á myndinni. En það er ekki fullkomin fylgni.

Hæstu nemendurnir skiptast gróflega í tvo jafn stóra flokka.  Þá sem lögðu mikið á sig og þá sem lögðu lítið sem ekkert á sig. 

Þegar ég greindi muninn á þessum flokkum sá ég að í neðri flokknum voru fleiri strákar en stelpur. Og að auki kom í ljós að þegar þeir tóku stór próf með nokkru millibili þá voru framfarir þeirra mælanlega minni. Smátt og smátt fer nefnilega að skilja á milli þessara hópa – og það er skýringin á lélegri árangri drengja í skóla en stúlkna. Námsgetan er fyllilega sú sama en metnaðurinn og iðnin er minni. Lengi vel hanga drengirnir í skottinu á stelpunum með því að reiða sig á sjálfstraust og sjálfstæði en smátt og smátt hættir það að duga til.

Á myndinni sjást líka áberandi tveir einstaklingar sem uppskera ekki í hlutfalli við það sem þeir sá. Þeir svífa langt yfir öðrum með sambærilegan árangur. Skoðun leiddi í ljós að þarna var ástæða til að  skoða hvort um væri að ræða lesblindu eða aðra röskun.

Eins má sjá að á myndinni eru fjórir einstaklingar sem líklega eru búnir að gefast upp fyrir þessu fagi.

Loks sést hvernig meðaljóninn raðar sér um miðbikið.

Sex vikum eftir að ég tók við þessum bekk var ég semsagt búinn að greina eftirfarandi: Samband milli ástundunar og árangurs, uppgjöf, námsröskun, metnaðarleysi og í raun töluvert margt fleira sem ég dundaði mér við að lesa úr þessari mynd. Ég gat í framhaldinu leyft mér að undirbúa viðbragðsáætlun vegna þeirra hópa sem skáru sig úr. Ég gat reynt að glæða hópinn sem búinn var að gefast upp eða var of „kokkí“ til að leggja sig fram. Ég gat talað við umsjónarkennara þeirra sem ekki uppskáru þrátt fyrir vinnu. Við skoðuðum fyrst námstækni og vinnubrögð – og þegar við sáum að þau voru mjög góð tókum við eftir því að skýr einkenni um lesblindu voru til staðar. Raunar hafði umsjónarkennarinn í öðru tilfellinu þegar tekið eftir því og rætt við foreldrana – sem voru himinlifandi því þeir höfðu sjálfir haft grun um það en verið sannfærð af fyrri kennara um að ekkert væri athugavert.

Fyrsta skref mitt til að stuða þá sem lágu við botninn í vinnusemi í gang var að nemendur fengu ekki hefðbunda einkunn úr prófunum. Þeir fengu framfaratölu. 

Námsmatið, sem var símat sem ekki var beinreiknað inn í einkunn heldur einskært stöðumat, sýndi nemandanum framfarir hans á tímabilinu og árangur í öðrum verkefnum. Þá var vinnusemi hans skoðuð miðað við hópinn (þ.e. hvort hann væri að leggja á sig meira eða minna en aðrir).

Loks gat ég látið nemandann fá mynd af stöðu sinni í einstökum efnisþáttum. Þá stöðu notaði hann síðan til að áforma á sig verkefni í faginu næstu sex vikur þar til hann tók enn einu sinni próf úr öllu efni árgangsins.

Þetta er einstaklingsmiðað nám. Munurinn á þessu og hinu hefðbundna námi er að þótt undirbúningstíminn fari í að semja efni handa meðalnemandanum fer tími  kennarans eftir það í að sinna þeim sem skera sig frá fjöldanum í meira mæli. Til dæmis þurfti að brúa bilið upp í námsefni árgangsins fyrir ofan hjá þeim sem ítrekað sýndu fram á færni í ákveðnum flokkum. Í þessu tilfelli gerði ég það þannig að nemandi sem var yfir 80% í tilteknum flokki tvö próf í röð fór í munnlegt próf þar sem ég mældi þekkingu hans og að því loknu (ef árangur var raunverulegur) valdi nemandinn efni úr efri flokki til að vinna í.

Punkturinn er að þetta námsmat hefði aldrei verið mögulegt nema vegna þess að ég nýtti mér upplýsingatækni við kennsluna. Eftir að ég hafði hannað forsendurnar og samið verkefni, innlagnir og próf og gert aðgengilegar sem myndbönd og efni á vef þá óðu nemendur í efnið eftir eigin höfði og áhuga. Námsmatið var líka rafrænt og ég þurfti ekki að sóa dýrmætum tíma mínum í að sitja með penna og reiknivél og fara yfir. Excel sá svo um að draga tölfræðina fram.

Ég eyddi að endingu minni tíma í námsmatið en ég hafði gert áður með gömlu aðferðinni. Því copy-paste og fill in fítusar eru undratæki.

Með notkun upplýsingatækni er hægt að útrýma 19. öldinni í kennslu og hefja þá 21. Og ég hlusta ekki á þá sem kvarta yfir lélegum búnaði. Það er vissulega vandamál að búnaður í skólum er slappur. Nemendur okkar vinna t.d. á fimm ára gamlar fartölvur. En raunin var sú að meirihluti nemenda kaus að vinna mikið af þessu í heimanámi – enda eru svo til allir nemendur með aðgang að tækninni þar. Það að skólinn sé tímahylki er ekki ástæða til að kenna börnum eins og það sé ennþá árið 2005. 

Ekki það – að við þurfum að rífa tæknina inn í nýja öld líka. Og augljósa skrefið er spjaldtölvutækni.

Og í dag stöndum við á brún þess að stökkva inn í tækniöldina. Við í Norðlingaskóla erum að fara að hefja stórkostlega spennandi samstarf við fjölmarga aðila og saman ætla þessir aðilar að stíga skrefið. Ekki eftir ár eða tvö ár. Heldur strax eftir jól. Nánar um það aðeins síðar.

Það eina sem ég óttast er að hugarfarið uppfærist ekki um leið. Því ný tæki í höndum þeirra sem hafa stirðnaða huga gerir ekkert gagn. Það er búið að sólunda hundruðum milljóna í tækjakaup í menntakerfinu sem leiddu ekki af sér neina markverða breytingu á starfsháttum.

Það sem upplýsingatæknibyltingin á að leiða af sér í menntakerfinu er að í stað þess að bráðgerir drengir drabbist niður í metnaðarleysi og hægfara nemendur stöðvist alveg á meðan kennarinn matar alla á sömu máltíðinni – sem aðeins hentar miðjumoðinu – þá fái hver nám við hæfi, eftir sínum áhuga, styrkleikum og metnaði. Við getum aflagt pappír, og þar með skólaborðið. Nemendur geta verið á ferð og flugi um skólann sinn og umhverfið. Þeir geta unnið einir, þvert á árganga eða í litlum og stórum hópum. Og sá tími sem losnar fyrir kennarann, hann má nota í markvisst mat á skólastarfinu, hugmyndasköpun og samvinnu við aðra kennara – auk þess að kennarinn getur verið hvetjandi og stýrt umræðum og listsköpun.

Við erum dálítið að uppgötva að það eru fleiri en einn gír á bílnum okkar. Fóturinn er kominn á kúplinguna – og nú verður gaman að lifa.

Vogaskóli og kyndlarnir

Það berast ánægjulegar fréttir af Vogaskóla. Þessi frétt staðfestir það sem ég var búinn að heyra að þar á bæ ætla menn að gera tilraun með að leysa hefðbundnar kennslubækur af hólmi með kyndli. Ekkert nema gott um það að segja og gaman að það skuli vera lífsmark í skólakerfinu. Og það er fleira gott í gangi í Vogaskóla í nýtingu stafrænnar tækni sem við hin megum læra af.

Ég hnaut þó um orðalag í fréttinni sem stuðaði mig dálítið. Það bendir í sjálfu sér ekkert til þess að það sé endilega lýsing á viðhorfum fólks innan Vogaskóla – það getur allt eins verið að blaðamaður hafi sjálfur túlkað hlutina þannig eða þetta komið fram í óformlegu spjalli. En sjáið þetta:

Kindle varð fyrir valinu þar sem spjaldtölvan er einföld, handhæg og hentar eingöngu til lestrar, svo nemendur geta ekki laumað sér á Fésbókina eða leikjasíður. Verkefnið er unnið í samvinnu við Námsgagnastofnun og Skólavefinn. 

Hér er búið að taka augljósan ókost á tækinu (kyndillinn er því miður verulega takmarkað tæki) og snúa því upp í kost þar sem það takmarki möguleika nemenda á að „lauma sér“ á leikjasíður eða feisbúkk. Og í þessari málsgrein kristallast dálítið gallinn við notkun upplýsingatækni í skólum.

Í fyrsta lagi er það stórkostlegur misskilningur ef menn halda að skólarnir geti mikið lengur komið í veg fyrir að nemendur „laumist“ inn á aðlaðandi efni á netinu. Annar hver nemandi er kominn með snjallsíma, Android eða iOS, og óformleg rannsókn mín bendir til þess að eftir jólagjafaæðið séu þeir orðnir verulega fáir nemendurnir (á unglingastigi) sem ekki eru komnir með „tölvu“ í vasann sem hæglega má nota til að spila leiki á, fara á feisbúkk og gera það sem hugann lystir.

Skólinn er algjörlega á villigötum ef hann ætlar að halda áfram að taka að sér það hlutverk að skammta börnum rafrænt efni og skera það við nögl. Nú þegar eru allir þessir símar troðfullir af leikjum sem börnin geta „laumast“ í hvað sem skólinn vill. Og hugtakið „leikjasíða“ er deyjandi. Unglingar eru að hætta að nota þær og nota í staðinn öpp. Sem fæst þurfa netsamband.

Í öðru lagi er algjörlega tilgangslaust að halda nemendum frá feisbúkk eða leikjum í námi. Leikir eru stórkostlega vannýtt leið til náms. Og ég fullyrði að næsta bylting í menntavísindum verður að hætta að streitast á móti tækninni og umfaðma hana. Það er leikur að læra. Það á að vera leikur að læra. Það þarf að frelsa nám undan leikleysinu og leyfa börnum að læra í leikjum. Leikir eru frabær leið til náms og við eigum að reyna að nýta okkur það í stað þess að standa á móti því. Það sama má segja um samskiptasíður eins og feisbúkk.

Unglingar eru ekkert öðruvísi fólk en fullorðnir að því leyti að þau þrífast í heimi upplýsingatækni. Ef feisbúkk og leikir eru veruleiki þeirra fullorðnu þá er bæði heimskulegt og ábyrgðarlaust að reyna að svipta unglinga þeim veruleika. Þau þurfa að læra að nota hann.

Vandamálið er ekki unglingarnir og það að þeir „laumist“ eitt eða neitt. Vandamálið er löngu úrelt og steinrunnin kennslutækni og viðhorf. Skólakerfið hefur hunsað upplýsingatæknina. Sem er álíka gáfulegt og að hunsa blýantinn. Vandamálið er líka þetta fangavarðaviðhorf til unglinga. Kennarinn á að halda nemendum sínum á flugi, ekki á jörðinni.

.

Schoolteacher Ananth Pai Gamifies His Classroom from The Gamification Summit on FORA.tv.

10 merki þess að það er kominn tími á...

Hér að neðan eru helstu merki þess að það sé kominn tími fyrir þig til að stíga inn í upplýsingaöld í starfi þínu sem kennari.

1. Þú eyðir tíma þínum í búa til/fara handvirkt yfir verkefni sem hafa aðeins eitt rétt svar við hverri spurningu.
2. Þú notar vasareikni til að finna einkunnir.
3. Þú stýrir oftar en ekki því hvað nemendur fást við í tímum, jafnvel niður í blaðsíðutöl og efnisgreinar.
4. Þú notar túpusjónvarp eða geislaspilara í vinnunni.
5. Þú lætur kennslubækur stýra kennslunni. Og þar sem þær duga ekki til notar þú ljósrit.
6. Þú lætur nemendur vinna í tölvustofum.
7. Þú ert oft að endurtaka sömu hlutina.
8. Þú hefur ekki yfirsýn yfir einstök verkefni eða verkefnaþætti, veist t.a.m. sjaldnast hve hátt hlutfall nemenda svarar hverri spurningu rétt.
9. Þú skiptir námshópnum meðvitað eða ómeðvitað í hraðfara, hægfara og aðra.
10. Þú veist að þú heldur aftur af sumum, ýtir á eftir öðrum og sinnir fáum eins og þú vilt.

Allt er þetta til marks um ákveðinn vanda, tímasóun og tregðu.  Upplýsingatækni býður ótal leiðir framhjá þessum vanda – og þú getur sinnt starfinu betur, nýtt tímann betur og boðið nemendum upp á betra nám.

Á næstunni mun ég taka dæmi um einfalda notkun tækni til að díla við hvert af þessum vandamálum.

Upplýsingatækni kennarans 5: Fámennir skólar

Innleiðing upplýsingatækni verður líklega hvergi að meira gagni en á landsbyggðinni. Þar eru fjölmargir fámennir skólar sem liðið hafa fyrir hægagang við innleiðingu tækninnar. Skólar með færri en 100 nemendur eiga í stöðugum mönnunarvanda. Það er illt að treysta á það að í slíkan skóla fáist kennarar með faglegan og fræðilegan bakgrunn til að kenna allar greinar með viðunandi hætti. Hingað til hefur verið litið á fámenna skóla sem vandamál. Og skólar hafa verið lagðir niður og börn eru látin eyða allt að tíu klukkutímum á viku í bílum á leið í og úr skóla. Sameining skóla hefur oft haft í för með sér að sveitir verða menningarlega og félagslega fátækari á eftir.

Upplýsingatækni hefði getað komið í veg fyrir eitthvað af þeim atgervisflótta sem orðið hefur – og hún getur stöðvað þá óheillaþróun sem nú er í gangi. Fámennir skólar henta fullkomnlega fyrir innleiðingu upplýsingatækni og breytt vinnubrögð og hugsun.

Svo fremi að stjórnvöld sjái til þess að skólar og sveitir séu tengd inn á grunnnet upplýsingamiðlunar.

Möguleikarnir eru takmarkalitlir. Það er til þess að gera hagkvæmt að kaupa t.d. iPad eða fartölvu fyrir nemendur í fámennum skólum. Þar sem kennarinn er ekki lengur sá sem þarf að búa yfir þekkingarforðanum og stýra öllum athöfnum nemandans má tryggja mun fjölbreyttara og vandaðra nám en nú er hægt. Þar sem þegar er rætt um sameiningar mætti vel sameina yfirstjórnir skóla og hafa samráð. Einn dag í viku væri hægt að hafa smiðjudag þar sem nemendur í smærri skólum kæmu í stærri skóla og kæmust t.d. í íþróttahús, sundlaug, smíðastofu eða textílmennt. Þar sem nemendur þurfa nú að sækja skóla langar leiðir væri vel hægt að endurvekja gömlu sveitaskólana í samstarfi við eða sem útibú frá safnskólunum. Kennari í einum skóla gæti vel kennt nemendum í öðrum skóla gegnum netið.

Raunar eru litlir landsbyggðarskólar sá angi skólakerfisins sem iðnbyltingarskólakerfið hefur farið verst með en búa yfir mestum möguleikum fyrir skólaþróun á 21. öldinni. Það væri hægt að fækka kennurum töluvert, spara bækur og blöð, akstur og ýmislegt fleira. Í staðinn mætti tryggja nemendum frjálslegt námsumhverfi. Jafnvel henda burtu skólastofunni eins og hún leggur sig. Búa til persónulega, einstaklingsmiðaða vinnuaðstöðu. Nota peningana frekar til að færa börnunum það sem fámennið stendur í vegi fyrir. Í minnstu skólunum gæti það að fækka um einn starfsmann orðið til þess að skólinn gæti orðið hátæknivæddur á innan við ári. Eða að hægt væri að borga utanlandsferð fyrir eldri nemendurna á hverju ári þar sem þeir kynntu sér það sem þeir hafa lært.

Ef vel er á spöðunum haldið verður eftirsótt að vera hluti af fámennum skóla. Sem mun auðvelda skólastjórum að fá hæfasta fólkið og styrkja sveitirnar. Nám barna er stór þáttur í ákvarðanatöku foreldra um búsetu. Kringum skólana gæti jafnvel sprottið nýsköpunar- og nýjungunastarf. Fámennir skólar geta auk þess brúað bilið milli náms og náttúru, skóla og starfs með hætti sem aðrir ráða ekki við.

Það verða ekki stóru skólarnir sem brjóta sér leið undan oki iðnvæðingar. Þeir eru of svifaseinir, of stórir og flóknir. Þeir hafa „fjárfest“ of mikið í úreltri hugmynd um skóla. Það verða litlu skólarnir og nýju skólarnir. Og hugrökku skólarnir. Sérstaklega  skólarnir sem hvorteðer eru of litlir til að framleiða á sama hátt og stóru skólarnir gera. Upplýsingabyltingar eru aldrei tími stórfyrirtækja. Stórfyrirtækin horfa lömuð á meðan smærri fyrirtæki eiga sviðið (en geta svo sjálf orðið stór).

Til að þetta megi vera þarf, eins og áður sagði, grunnnet. En að auki þarf námsefni. Og samstarf. Það þarf að endurskoða kjarasamninga og vinnubrögð. Hugsa hluti upp á nýtt. Laga sig að nútímanum. Gera stundatöflur sem eru flæðandi og breytlegar yfir árið. Sinna ákveðnum þáttum öðruvísi en gert hefur verið.

Og við kennarar, námsefnishöfundar, Námsgagnastofnun, menntayfirvöld og aðrir þurfum að taka höndum saman og fóðra hvert annað á námsefni.

Ef einhver kennari les þetta sem telur að hann gæti nýtt sér það sem ég hef verið að gera í náttúrufræði (unglingastig) og íslensku (8.bekkur) þá getur hann sent mér línu. Allt mitt dót er öðrum opið. Ég skal glaður hjálpa til ef ég get. Ef einhver vill ráð um rafrænar kannanir, -innlagnir eða annað getur sá hinn sami sent mér línu. Ef einhver vill ráð um iPad og möguleika á nýtingu slíkra tækja skal ég leiðsegja og koma viðkomandi í samband við rétta fólkið. Ef ég get ekki hjálpað skal ég reyna að finna einhvern sem getur hjálpað.

Og eins, ef einhver sér tækifæri sem ég hef misst af, endilega látið mig vita.

Við þurfum að breyta þessu. Og það hratt.